Przez długie dziesięciolecia Łódź, której przeszłość widziano jedynie w perspektywie rewolucyjno-proletariackiej, nie posiadała muzeum o interdyscyplinarnym charakterze. Zwłaszcza nie było odpowiedniej placówki analizującej dzieje lokalnych struktur społecznych, ich oddziaływania w sferze szeroko pojętej kultury, przejawów życia duchowego mieszkańców, rozbicia narodowego i wyznaniowego. Braki w tej mierze od trzydziestu lat stara się wypełnić Muzeum Miasta Łodzi.

Powołane do życia zarządzeniem Prezydenta Miasta z 30 października 1975 roku skupiło swą działalność na zagadnieniach historii, sztuki, architektury i urbanistyki, a także muzyki, literatury, teatru, filmu i sportu. Jednakże zagadnieniach bezpośrednio związanych z naszym miastem. Na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, jako pierwsze, podjęło próbę analizy problemów związanych z osobą marszałka Józefa Piłsudskiego, historią lokalnej Armii Krajowej i prezentacji kwestii odnoszących się do holocaustu dokonanego w łódzkim getcie. W tym zakresie poszukiwano materiałów archiwalnych, dokumentów i ikonografii życia społecznego, różnego rodzaju publikacji czy pamiątek osobistych, a także przedmiotów użytkowych i dzieł sztuki. szczególną uwagę zwracano w doborze eksponatów na ich łódzką proweniencję.

• Po trzydziestu latach tych działań Muzeum Miasta Łodzi posiada największy w mieście zbiór ilustrujący lokalne tradycje, skład narodowościowy i wyznaniowy, przejawy działań twórczych łodzian i osób z Łodzią związanych, niepodległościowych tradycji miejscowej ludności. Ponadto w Muzeum stworzony został specjalistyczny zbiór składający się z ponad 7.000 druków związanych z Łodzią a znajdujący się w muzealnej bibliotece mającej charakter księgozbioru podręczne (liczącego prawie 17.000 tomów), służącego pracownikom muzeum oraz osobom spoza muzeum w uzyskiwaniu niezbędnych informacji na tematy ogólne i szczegółowe, głównie z dziedziny historii i sztuki XIX i XX wieku, dziejów Łodzi i regionu łódzkiego, łódzkiej produkcji wydawniczej itp.

  
  
  

• Konsekwencją merytorycznej działalności Muzeum były liczne wystawy, sesje naukowe, spotkania autorskie i koncerty. Przede wszystkim starano się zaleźć sposób prezentacji za pomocą przedmiotu materialnego, tekstu i dźwięku. Starano się przedstawić specyficzny obraz przestrzeni i ludzkiej zbiorowości, dynamiki przemian w ubiegłym i obecnym stuleciu, ważnych postaci i wydarzeń związanych z Łodzią, całokształtu zjawisk składających się na fenomen wielonarodowej, wielokulturowej i wielowyznaniowej metropolii przemysłowej. W tej mierze w sposób wyjątkowy wykorzystywano zabytkową substancję pałacu Poznańskich - najwspanialszego obiektu rezydencjonalnofabrycznego XIX wiecznego miasta nad Łódką. Tym samym przekazywano informacje, wiedzę i doświadczenie, a tym samym rozbudzano uczucia i kształtowano postawy. Zaś efektem wielopłaszczyznowej pracy naukowo-badawczej i popularyzatorskiej było zafunkcjonowanie swoistego banku informacji o mieście, jego historii i kulturze, co w dalszej kolejności doprowadziło do nawiązania ścisłych kontaktów z różnymi placówkami badawczymi, uczelniami oraz szkołami.
  W tym zakresie najciekawszymi wydarzeniami ekspozycyjnymi były wystawy: Z dziejów Łodzi (1979), Z dziejów sportu łódzkiego (1983), W kręgu techniki filmowej (1984) oraz wystawa pamiątek po Arturze Rubisteinie (1984). Ta ostatnia wystawa została wyróżniona w 1985 roku przez Ministerstwo Kultury i Sztuki jako najciekawsze wydarzenie muzealne w Polsce w roku 1984. Co więcej wystawy te zapoczątkowały istnienie odrębnych filii muzealnych (Muzeum Sportu i Turystyki oraz Muzeum Kinematografii, które w 1985 roku usamodzielniło się jako odrębna placówka muzealna) i galerii (Galeria Muzyki im. Artura Rubinsteina). W późniejszym czasie powstało kilkadziesiąt znaczących wystaw czasowych odnoszących się do szczegółowych wątków rodzimej historii, bohaterskich a tragicznych losów łodzian okresu II wojny światowej oraz przejawów twórczej działalności mieszkańców Łodzi lub z miastem związanych.

  
  
  

• W 1992 roku w nowo odrestaurowanym, wschodnim skrzydle pałacu została udostępniona ekspozycja stała Z dziejów Łodzi. Historia - kultura - codzienność (nagrodzona w 1993 roku przez Ministerstwo Kultury i sztuki jako wydarzenie muzealne roku poprzedniego). Prezentuje ona problematykę początków Łodzi przemysłowej, jej twórców (zwłaszcza Izraela Poznańskiego), różnorodne zagadnienia dotyczące łódzkiej tradycji literackiej, plastycznej, architektonicznej, teatralnej i muzycznej.
  Od początku lat osiemdziesiątych, w odrestaurowanych pomieszczeniach dawnej giełdy towarowej funkcjonuje Galeria Łódzka - miejsce wyjątkowych prezentacji współczesnego świata artystycznego, szczególnie twórców łódzkich.

  
  
  

• Muzeum wydało kilkadziesiąt katalogów wystaw, plakatów ( kilka spośród nich zostało nagrodzonych na ogólnopolskich wystawach plakatu muzealnego) i osobnych pozycji autorskich dotyczących dziejów miasta. Ponadto Muzeum jest wydawcą dwóch periodyków Varia i Miscellanea Łódzkie. Działalność upowszechnieniowa obejmuje ponadto odczyty, spotkania z wybitnymi osobistościami świata kultury, także organizowanie sesji naukowych, sympozjów międzynarodowych, recitali, koncertów i przedstawień teatralnych (do czego powołana została w 1988 roku specjalna komórka organizacyjna Muzeum - Impresariat). Stała współpraca z mediami - radiem, telewizją i filmem - powoduje, że często zbiory muzealne, wnętrza, a także otoczenie pałacu są wykorzystywane w tworzeniu programów artystycznych, publicystycznych i edukacyjnych.

  
  
  

• W ciągu trzydziestu lat istnienia Muzeum w historycznym pałacu Poznańskich ustawicznie prowadzono prace rewaloryzacyjne i konserwatorskie. W 1979 roku dokonano rekonstrukcji i adaptacji podziemi, gdzie została usytuowana wystawa Z dziejów Łodzi. W roku następnym oddano do użytku salę lustrzaną (dawniej salę balową), a w latach późniejszych sale wystawiennicze byłej giełdy towarowej. W latach 1986-1991 trwały kompleksowe działania konserwatorskie w skrzydle pałacu od ul. Zachodniej. Skupiły się one przede wszystkim na odtworzeniu wnętrz pomieszczeń reprezentacyjnych, w których następnie przygotowano ekspozycję stałą. Przeprowadzono całkowitą restaurację fasady pałacu, odnowiono również salę balową przywracając jej oryginalny wygląd.
  Po przejęciu Muzeum, w ramach programu pilotażowego, w gestię samorządu miasta uczyniono poważny krok w kierunku profesjonalnego zajęcia się kwestią totalnej konserwacji obiektu.

  
  
  

• Trzydzieści lat istnienia Muzeum Miasta Łodzi to okres wielu twórczych działań ludzkich, podejmowanych dla zachowania pamiątek przeszłości naszego miasta i ludzi którzy tworzyli jego kulturę.

  
  Instytucja kierowało trzech dyrektorów:
  Antoni Szram (1975-1985),
  Wojciech Ekiert (1985-1988)
  Ryszard Czubaczyński od 1988 roku