Tytuł: Okna. Witraże łódzkie belle epoque

Wystawa czynna: 15 kwietnia - 17 maja 2009
Kurator wystawy: Małgorzata Laurentowicz - Granas
Autor scenariusza: Jan Dominikowski
Organizatorzy:
Muzeum Historii Miasta Łodzi
Stowarzyszenie Miłośników Witraży "Ars Vitrea Polona" w Krakowie

Jak wygląda witraż każdy wie, ale nie wszyscy zwracamy uwagę na te unikatowe dzieła sztuki witrażowniczej ukryte w przestrzeni katedr, kościołów, pałaców, willi, a nawet banków i kamienic. Muzeum Historii Miasta Łodzi na wiosnę zaproponowało niezwykle ciekawą wystawę przedstawiającą barwny świat łódzkich witraży.

Witraże to prawdziwe dzieła sztuki. Malarska kompozycja wykonana z kawałków kolorowego szkła połączonego ołowianymi ramkami, tworząca kwatery, które stanowią dekoracyjne wypełnienie otworu okiennego. Ich niezwykłość polega przede wszystkim na odpowiednim skomponowaniu szklanej powierzchni przy wykorzystaniu efektów świetlnych. To właśnie światło przenikające przez barwne szybki witraży powoduje we wnętrzach niepowtarzalną i często nieziemską atmosferę. Sprawia też, że kompozycja nabiera nadnaturalnej mocy. Ostateczny efekt zależy od właściwości użytego szkła, zestawienia barw, natężenia światła, pory dnia a także pogody.

Witraż jest ściśle związany z architekturą, a najdoskonalsze dzieła sztuki witrażowej powstały w gotyku i do dziś stanowią dla artystów niedościgniony wzór i inspirację. Nasza ekspozycja jest próbą syntetycznego pokazania sztuki witrażowniczej na przykładzie łódzkich najciekawszych obiektów z przełomu XIX i XX wieku. Najmłodszy witraż znajdujący się na wystawie pochodzi z 1938 roku.

Od średniowiecza do XIX wieku witraże kojarzone były przede wszystkim z architekturą sakralną, a ich treści miały pouczający charakter i służyły edukacji religijnej wiernych. W późniejszych okresach witraż stracił nieco na popularności i na nowo odkryty został z końcem XIX wieku w sztuce secesji. Całe zespoły kolorowych okien wypełnione witrażami zdobiły głównie klatki schodowe oraz wnętrza wielu kamienic, willi, pałaców, budynków użyteczności publicznej. Prezentowały one niejednokrotnie najwyższy europejski poziom artystyczny, a wykonane były często przez znane i cenione pracownie zarówno polskie jak i zagraniczne, m.in. w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Łodzi, Zbąszyniu, Berlinie, Wiedniu, Rydze itd. Tematyka witraży odzwierciedlała status społeczny oraz gust właściciela. Pojawiająca się bogini Flora była odbiciem zdobytej fortuny i dobrobytu. Często ukazywano postacie z różnymi symbolami, będącymi uosobieniem przemysłu włókienniczego, handlu czy rzemiosła.

Wystawa Okna. Witraże łódzkie belle epoque zorganizowana przez Muzeum Historii Miasta Łodzi zrodziła się z inicjatywy Stowarzyszenia Miłośników Witraży "Ars Vitrea Polona" w Krakowie, pomysłodawcą zaś oraz autorem koncepcji wystawy jest Jan Dominikowski, wielki miłośnik sztuki witrażowniczej, członek i autor wielu przedmiotowych opracowań. Z uwagi na olbrzymią skalę prezentowanych dzieł jest to prawdopodobnie pierwsza tego typu ekspozycja w kraju. Warto zwrócić uwagę, że jest to prezentacja witraży na co dzień niedostępnych, wymontowanych na czas trwania ekspozycji. Muzeum przyjmując wyzwanie zorganizowania tej wystawy, podjęło się dość heroicznego wyczynu z uwagi na kruchość materii samego eksponatu. Te wspaniałe dzieła sztuki były i są narażone na zniszczenie.

Do współczesnych czasów zachowało się niestety niewiele obiektów sztuki witrażowniczej. Te nieobecne pozostały w pamięci, w opracowaniach naukowych, dokumentacji fotograficznej lub filmowej. Te ocalone, a ściślej mówiąc ich wybór, prezentowane są na wystawie. Eksponowane witraże są zróżnicowane pod względem formy i technologii. Ukazują bogactwo tematów - od świeckich po sakralne oraz bogactwo stylów - od historycznych poprzez secesję do Art Deco. Zwiedzający może z bliska zobaczyć przykłady barwnych szkieł używanych do wyrobu witraży. Najbardziej interesujące są te w których pojawiają się szkła opalowe, czy też mącone związkami fosforu i zabarwione w akwarelowy niejednorodny sposób tlenkami metali - zwane szkłem amerykańskim. Szkła te po raz pierwszy w Polsce zastosowane zostały w willi Kindermanów. Dawały możliwość takiego operowania kolorem i światłem, że pozwalały na osiąganie niezwykłych impresjonistycznych efektów - mówi Jan Dominikowski - autor wystawy.

Podczas trwania wystawy, w dniach 13-15 maja 2009, odbędzie się sesja naukowa:
Witraże secesyjne. Tendencje i motywy organizowana przez Stowarzyszenie Miłośników Witraży Ars Vitrea Polona.

Pozostaje nadzieja, że wystawa poprzez zwrócenie uwagi na estetyczno - artystyczny walor tych cennych zabytków z jednej strony przyczyni się do ich spopularyzowania, a z drugiej do podejmowania przez władzę miasta bardziej skutecznych działań zmierzających do ich ochrony, zapobiegania dalszej destrukcji i zniszczenia. By ocalić je od zapomnienia.

Małgorzata Laurentowicz-Granas
Kurator wystawy

"Czerwona 3"



"Piotrkowska 57"



"Willa Kindermannów Wólczańska 31"

[ POWRÓT ]